ሰሞኑ እየተናፈሰ ባለው የአዲስ አበባ የጠብ አጀንዳ ዙሪያ ምንም ነገር ላለማለት ወስኛለሁ። ምንም ነገር ላለማለት የወሰንሁበትም ምክንያት ሰዎች ያዘጋጁልንን ጦርነት ላለመዋጋት ነበር። ሆኖም ግን አዲስ አበባን አስመልክቶ የአውስትራሊያው የኦሮሞ ብሔርተኛው አቶ ጸጋዬ አራርሳ በአዲስ ስታንታድር መጽሔት ላይ “COMMENTARY: THE INTEREST THAT IS NOT SO SPECIAL: ADDIS ABEBA, OROMIA, AND ETHIOPIA (http://addisstandard.com/the-interest-that-is-not-so-special-addis-abeba-oromia-and-ethiopia/)” በሚል ርዕስ ባሳተመውና ባለፈው ሰሞን መነጋገሪያ ሆኖ የሰነበተው አርቲክል ላይ ጸጋዬ ከኦሮሞ በስተቀር ያለውን የአዲስ አበባ ኗሪ መጤና እንግዳ ለማድረግ የሄደበት ርቀት ዝም ብዬ እንዳላልፍ አድርጎኛል።

ጸጋዬ አራርሳን በማኅበራዊ ሜዲያ ባወቅሁባቸው ያለፉት ሶስት አመታት ውስጥ በሚጽፈው አርቲክልም ሆነ በሚሰጠው ቃለ ምልልስ ሁሉ ከኦሮሞ ውጭ ያለውን የአዲስ አበባን ነዋሪ እንግዳ [guest] ወይንም መጤ ሳያደርግ፤ ኦሮሞን ደግሞ ብቸኛ የአዲስ አበባ ባለቤት፣ አስተናጋጅ [host] እና ታሪካዊ የምድሪቷ ራስ እንደሆነ ሳይናገር ንግግሩንና ጽሑፉን የቋጨበት ወቅትና ኩነት ትዝ አይለኝም። የጸጋዬንና የርዕዮታለም አጋሮቹን የመነቸከ የኢትዮጵያን አገረ መንግሥት አመሰራረት ትርክት ላደመጠ ኢትዮጵያ ውስጥ ሰው መኖር የጀመረው ንጉሥ ምኒልክ የሸዋ ንጉሠ ከሆኑ በኋላ ቢመስለው አይፈረድበትም።

ጸጋዬ አራርሳ ባሳተመው የአዲስ ስታንዳርድ ጽሑፉ የአዲስ አበባን ኗሪዎች ታሪክ ሲያስቀምጥ «A cursory glance at writings by William Harris, Alexander Bulatovich, and even Evelyn Waugh, indicates that the State operated in Addis Abeba as an occupying force of settler colonialists bent on pushing out and displacing the indigenous Oromo peoples» ብሏል። ይህ የጸጋዬ ትርክት እውነትነት አለውን? ይህንን ለመመለስ ጸጋዬ የጠቀሰባቸውን ምንጮች በመግለጥ ኦሮሞ ከየት ተነስቶ እየተስፋፋ የት ማየት እንችላለን።

ከታች የታተሙት ገጾች ጸጋዬ አራርሳ አዲስ ስታንዳርድ ላይ ባቀረበው ጽሁፉ ውስጥ ኦሮሞ የአዲስ አበባ ታሪካዊ ባለቤትና ምድሩ ላይ የበቀለ [indigenous] መሆኑን ለማሳየት ካቀረባቸው የWilliam Harris፣ የAlexander Bulatovich እና የEvelyn Waugh መጽሐፍት ውስጥ የተወሰዱ ናቸው።

ጸጋዬ የጠቀሰው የWilliam Harris መጽሐፍ ውስጥ የሚገኝው ታሪክ ጸጋዬ በኩሸት እንደነገረን ኦሮሞ የአዲስ አበባ ታሪካዊ ባለቤትነት እንደሆነ የሚያሳይ ሳይሆን በተቃራኒው ኦሮሞ የአዲስ አበባ ታሪካዊ ባለቤት እንዳልሆነና እንዴውም የአዲስ አበባ መጤ እንደሆነ የሚያሳይ ነው። የኔ ጽሑፍ አላማ ማንም ፊደል የቆጠረ ሁሉ የWilliam Harris መጽሐፍ አንብቦ ሊያረጋግጠው የሚችለውን እውነታ [በመጽሐፉ የሰፈረውን ታሪክ ማለቴ ነው] ለዘረኝነት ጥማቱ ማርኪያ ሲል ጸጋዬ አራርሳ ጠምዝዞ ያቀረበውን ድፍረት የተሞላበት ውሸት ማጋለጥ ነው። ከዚህ ውጭ ጽሑፌ የጸጋዬ አይነት አላማ እንደሌለው አንባቢዎቼ እንዲያውቁልኝ እሻለሁ።

ጸጋዬ የጠቀሰው ሻለቃ William Harris በንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥይ ኢትዮጵያን የጎበኘና ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ወደ ጉራጌ ምድር ሲሄዱ አብሯቸው የተጓዘ የእንግሊዝ መንግሥት ልኡካን ቡድን መሪ ነው። ዊሊያም ሀሪስ ከጉብኝቱ በኋላ አገሩ ተመልሶ ባዘጋጀው «የኢትዮጵያ ደጋ አገር» ወይንም በእንግሊዝኛው «The Highlands Of Ethiopia» መጽሐፉ ከንጉሡ ጋር ስለነበረው ጉዟቸው በስፋት ያወራል።

ሻለቃ ሀሪስ በጉዞ ማስታወሻው እንደነገረን ሣህለ ሥላሴ ወደ ጉራጌ ሲጓዙ በፍልውሀ በኩል ተሻግረው እንደሄዱ፤ ሲመለሱ ደግሞ በእንጦጦ ዞረው ወደ አንኮበር እንደገቡ፤ በየመንገዳቸው ኦሮሞዎችን እንዳገኙና ግብር ያስገቡላቸው እንደነበር ያትታል።

ጸጋዬ አራርሳ አዲስ አበባን ዋና ከተማ አድርጎ እንደገና የተመሰረተውን የኢትዮጵያ መንግስት «an occupying force of settler colonialists bent on pushing out and displacing the indigenous Oromo peoples» ሲል ሀሪስ ያልጻፈውን ቢጠቅስም፤ የጸጋዬ ዋናው ምንጭ ዊሊያ ሀሪስ ግን «The Highlands Of Ethiopia» በሚል በጻፈው መጽሐፍ ገጽ 234 ላይ «Thus affairs continued until the sixteenth century, when the invasion of Mohammad Graan led to the total dismemberment of the Ethiopic empire ; and Shoa, among other of the richest provinces, was overrun and colonized by the Galla hordes. Libne Dengel, the emperor of Gondar, fell by the hand of the Moslem conqueror.» ሲል ዛሬ አዲስ አበባ የሆነው አካባቢ ኦሮሞ በወረራ የያዘውና በቅኝ ግዛቱ ስር የያዘው እንጂ የኦሮሞ መሬት እንዳልሆነ ጽፏል። ጸጋዬ አራርሳ ግን በአዲስ ስታንዳርድ በጻፈው አርቲክሉ ዊሊያም ሀሪስ ኦሮሞን ወራሪና ቅኝ ገዢ ብሎት ሳለ እሱ ግን የወራሪና የቅኝ ገዢነትን ማዕረግ ገልብጦ «አበሻ» ለሚላቸው አማሮች ሰጥቷል።

እንግዲህ! ጸጋዬ በምንጭነት ከጠቀሰው የሀሪስ ማስታወሻ የምስረዳው የሸዋና የተቀሩት ሀብታም የኢትዮጵያ ክፈለ ሀገሮች ወራሪና ቅኝ ገዢ ኦሮሞ እንጂ ጸጋዬ እንዳለው ከኦሮሞ ውጭ የሆነው አበሻ በተለይም አማራ አይደለም።

ምን ይሄ ብቻ! ደፋሩ ጸጋዬ ከኦሮሞ በስተቀር ያለውን የአዲስ አበባ ኗሪ «መጤ፣ ወራሪ፣ ሰፋሪና ቅኝ ገዢ» አድርጎ ለማሳየት የተጠቀመበት የዊሊያም ሀሪስ መጽሐፉ በገጽ 244 ላይ ስለ ኦሮሞ «But the glory had departed from the house of Ethiopia, her power had been prostrated before the mighty conqueror and his wild band ; and the Galla hordes, pouring flagrante hello into the richest provinces, from southern Central Africa, reerected heathen shrines during the reign of anarchy, and rose and flourished on her ruins.» የተባለውን እሱ ግን በአዲስ ስታንዳድር ላይ ባወጣው ጽሑፍ ለኦሮሞ የተባለውን ገልብጦ የአማራ ታሪክ አድርጎ ይነግረናል።

ስለዚህ ጸጋዬ አራርሳ በአርቲክሉ ከኦሮሞ ውጭ ያለውን የአዲስ አበባ ነዋሪ «an occupying force of settler colonialists bent on pushing out and displacing the indigenous Oromo peoples» ሲል ሀሪስን አጣቅሶ ያቀረበው ክስ መሰረት የሌለው የጸጋዬ አራርሳ የራሱ የፈጠራ ታሪክ ነው። እንዴውም በተቃራዊው ጸጋዬ ከኦሮሞ ውጭ የሆነውን የአዲስ አበባን ነዋሪ «an occupying force of settler colonialists bent on pushing out and displacing the indigenous Oromo peoples» ለማለት በማስረጃነት የተጠቀመበት የዊሊያም ሀሪስ መጽሐፉ ሸዋን ጨምሮ ለም የሆኑ የኢትዮጵያ ክፍለ አገሮችን ወራሪና ቅኝ ገዢ የሚለው ኦሮሞን ነው።

ጸጋዬ አዲስ አበባ የኦሮሞ መሆኑን ለማሳየት በሁለተኛ ምንጭነት የጠቀሰው Alexander Bulatovich የተባለውን የሩስያ የጦር መኮንን ነው። ምንም እንኳ ጸጋዬ Alexander Bulatovichን የጠቀሰው ኦሮሞ የአዲስ አበባ ባለቤት መሆኑን ለማሳየት ቢሆንም ግን ከታች በታተመስ የመጽሐፉ አንድ ገጽ ላይ Alexander Bulatovich ስለ ኦሮሞ እንዲህ ይለናል።

«During the reign of Iskander, the Galla made their first invasion into Abyssinian land and destroyed the monastery of Atones Maryam. …………….At first, the Galla attacked Shoa and the provinces of Menjar and Ankober. But then, while the Arussi Galla independently waged war against the tribes of South Ethiopia, gradually ejecting them and occupying their places, Gran, inspired by the idea of Islam, made his way to North and Central Abyssinia, to the cultural and religious center of the empire, and destroyed Aksum……In the south, too, and in the west, Arussi Galla continued to gradually oust the indigenous inhabitants of these lands — Amhara and Sidamo: the first to the north beyond Abbay, the second to the south to the mountains of Kaffa………..This gradual conquest continued until very recent times. The Galla of Leka, for instance, consider that they occupied this country only 180 years ago»

ይህ የAlexander Bulatovich የታሪክ ገጽ ባጭሩ ኦሮሞ በዐፄ ዳዊት ዘመን ወደ ሰሜን ኢትዮጵያ መስፋፋት እንደጀመረ፤ መጀመሪያ ያጠቃውም ሸዋን እንደሆነ፤ የአርሲ ኦሮሞ ደግሞ በደቡብ ኢትዮጵያ ነገዶች ላይ ጦርነት አውጆ ከመሬታቸው ላይ በማፈናቀል መሬታቸውን እንደወሰደ፤ የሌቃ [ወለጋ] ኦሮሞ ደግሞ Alexander Bulatovich ኢትዮጵያን በጎበኘበት ወቅት ከ180 ዓመታት በፊት አካባቢውን የያዙት እንደሆነ ያወሳል።

ምንም እንኳ ጸጋዬ አራርሳ Alexander Bulatovichን የጠቀሰው ኦሮሞ የአዲስ አበባ ብቸኛ ባለቤት መሆኑን ለማሳየት ቢሆንም Alexander Bulatovich ግን ኦሮሞ አዲስ አበባ የሚገኝነትን ሸዋን በማጥቃት የያዘው ከግራኝ ወረራ በኋላ መሆኑን ይነግረናል። በሌላ አነጋገር ጸጋዬ አራርሳ ኦሮሞ የአዲስ አበባ ብቸኛ ባለቤት መሆኑን ለማስረገጥ የጠቀሰው Alexander Bulatovich የሚነግረን ኦሮሞ የአዲስ አበባ ወራሪ እንጂ ነባር ባለቤት እንዳልሆነ ነው።

ከWilliam Harris እና Alexander Bulatovich በተጨማሪ በዘመኑ ሸዋን የጎበኙ ሌሎች የውጭ አገር ተጓዦችም ማስታወሻቸውን ትተው አልፈዋል። ለምሳሌ የኦሮሞ ብሔርተኛ ነን የሚሉ ግለሰቦች በብዛት የሚጠቅሱት ጀርመናዊው ዮዋን ክራምፍ አንዱ ነው። JOURNALS OF THE Rev. Messrs. ISENBEEG AND KRAPF, MISSIONARIES OF THE CHURCH MISSIONARY SOCIETY, DETAILING THEIR PROCEEDINGS IN THE KINGDOM OF SHOA, AND JOURNEYS IN OTHER PARTS OF ABYSSINIA, IN THE YEARS 18-39, 1840, 1841, AND 1842 በሚል በቀረበ መጽሐፍ ላይ የሰፈረው የዮዋን ክራምፍ ማስታወሻ እንደሚያስረዳው ጸጋዬ አማራ እንደወረረው ሊነግረን ወደሚፈልገው ወደ አዲስ አበባ ወይንም ወደ ሸዋ ምድር ብቻ ሳይሆን የአቢሲኒያ ምድር ወደ ሆነው ወደ ባሌም ኦሮሞዎች የገቡት ግራኝ አሕመድ አቢሲኒያን ወርሮ ሕዝቦቿን ከገደለና ኗሪዎችን ካፈናቀለ በኋላ እ.ኤ.አ በ1559 ዓ.ም. እንደሆነ ይነግረናል።

ይህንን ከፍ ብሎ የቀረበውን ታሪክ ዮዋን ክራምፕ እንዲህ ሲል ያስቀምጠዋል፤

«Adjoining to and south-eastward of Efat is the district of Gan, and adjoining and eastward of it again is Bali, a small kingdom, through which the Gallas first rushed into Abyssinia in 1559, Bali is west south-west of Zeilah, and south-west of Mocawa. Fattigar, once a considerable province, lies to the southward and south-westward of Gan and Bali of the ancient Mahomedans.»

ከዚህ የምንረዳው ጸጋዬ «an occupying force of settler colonialists bent on pushing out and displacing the indigenous people» ሲል ያቀረበው ተረክ [narrative] የሚገልጸውና ወራሪው ኦሮሞ እንጂ ጸጋዬ እንዳለው ከኦሮሞ ውጭ የሆነው የአዲስ አበባ ኗሪ አይደለም።

ከዚህ በተጨማሪ ዮዋን ክራፕፍ ንጉሡ በሌላ ጊዜ ወደ ጉራጌና አካባቢው ሲጓዝ አብሯቸው ተጉዞ ኖሮ በጉዟቸው የሚያገኟቸው ኦሮሞዎች ንጉሱ ፊት እየቀረቡ ግብር ያስገቡ እንደነበር፣ ንጉሱም በኦሮምኛ እንደሚያነጋግሯቸው፤ ሹመትና ሽልማት እየሰጡ በአካባቢው በሰፈሩ ኦሮሞዎች መሀል አልፈው ጉራጌ እንደደረሱ ያወሳል። ከጉራጌ ጉዞ በኋላ በእንጦጦ ዞረው ወደ አንኮበር እንደተመሰሉ፤ እንጦጦ ላይ በግራኝ ወረራ የፈረሰ የቤተ ክርስቲያን ቅሪት እንዳለና በዚሁ የግራኝ ወረራ ወቅት የፈረሰችና የበርካታ አቢሲኒያ ነገስታት መናገሻ ሆና ታገለግል የነበረች ከተማ እንጦጦ ተራራ ላይ እንደነበረችና ከመፍረሷ በፊት ዓፄ ልብነ ድንግል ለመጨረሻ ጊዜ በዋና ከተማነት ይገለገልባት እንደነበር ይተርካል።

የጸጋዬን ተረክ [narrative] መሰረት አልባነት ለማስረገጥ እሱ ራሱ በጽሁፉ ካቀረባቸው የውጭ አገር ጎብኝዎች በተጨማሪ የግራኝ አሕመድ ወረራን የከበተውን የአረብ ፋቂህን መጽሐፍ Futuh Al-Habasha: The Conquest of Abyssinia [16 century]፣ የበርሙዴዝን «The Portuguese expedition to Abyssinia in 1541-1543»፣ ወዘተ ማቅረብም ይቻላል።

እንግዲህ! ይህ ሁሉ ማስረጃ ከፊታችን ተቀምጦ ነው የሕግ ባለሙያው ጸጋዬ አራርሳ የዐፄ ዳዊትንና የዐፄ ልብነ ድንግልን ልጆች ያያታቸው ዋና ከተማ ለነበረችው የቀድሞዋ በረራ የኋላዋ እንጦጦና የዛሬዋ አዲስ አበባ ዙሪያ መጤና የዋና ከተማችን እንግዳ አድርጎ ሊያቀርባቸው የፈልገው። ጸጋዬ በአዲስ ስታንዳርድ መጽሔት ያቀረበው ድፍረት የተሞላበት ጽሑፍ ዊሊያም ሀሪስ በሣህለ ሥላሴ ዘመን በፍል ውሀ በኩል አድርገው ወደ ጉራጌ ሲሄዱ ኦሮሞዎችን አገኘን ያለውን ትርክት አዛብቶ በማቅረብ ከሸዋ አልፈው ወደ አያቶቻቸው ርስት ወደ ዓፄ ዘርዓ ያዕቆብ የትውልድ ምድር ወደ ፈጠጋር [ሐረርጌ አዋሳኝ] ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ያደረጉትን ጉዞ ጠምዝዞ ኦሮሞዎችን ብቸኛ የአዲስ አበባ ባለቤቶች፤ በግራኝ ወረራ ምክንያት የሞቱና ከርስታቸው የተፈናቀሉትን ደግሞ ለአዲስ አበባ እንግዳና መጤ አድርጎ አቃርኖ ማቅረቡ የምሁር ዋነኛ ባህሪ ማለትም integrityን የሌለው መሆኑን ከማሳየቱ ባለፈ ታሪካዊ እውነታውን አይለውጠውም።

ከግራኝ ወረራ በኋላ በየዘመኑ የነገሡት የኢትዮጵያ ነገሥታት ሁሉ በየዘመናቸው ፈርሳ የነበረችውን የአያቶቻቸውን አገር አንድ ለማድረግ ሲጥሩ የነበሩት በግራኝ አህመድ ወረራ የተበታተኑትን የኢትዮጵያ ክፍለ አገሮች እንደበፊቱ አንድ ለማድረግ እንጂ ጸጋዬ ሊነግረን እንደሚፈልገው ቅኝ ግዛት ፍለጋና ለወረራ አልነበም። ጸጋዬ በታሪክ ምንጭነት የጠቀሳቸው

William Harris፣ Alexander Bulatovich እና የፈረንሳዩ ቴዎፍሎስ ሌፌቭር የሚነግሩን ይህንን ሀቅ ነው። ኢትዮጵያ [በካርታም ላይ ቢሆን] እስካለች ድረስ አዲስ አበባ የመላው አትዮጵያዊያን፣ የአፍሪካዊያንና የዓለም ከተማ ነች፤ ከኦሮሞ ጀምሮ የመላው አትዮጵያዊ ከተማ ሆና ትኖራለች።

ከታች ያተምኋቸው የመጽሐፍ ገጾች ከፍ ሲል ያቀረብሁትን ታሪክ የያዙ የWilliam Harris, የAlexander Bulatovich እና ዮዋን ክራምፍ የመጽሐፍ ገጾች ናቸው። መልካም ንባብ!

Advertisements